Một hệ thống báo cháy muốn hoạt động hiệu quả không chỉ cần một chiếc tủ trung tâm hay vài đầu báo lắp trên trần. Các thiết bị phải được kết nối và phối hợp với nhau để thực hiện đầy đủ các bước: phát hiện cháy – truyền tín hiệu – cảnh báo – xử lý sự cố.
Tùy quy mô và đặc điểm từng công trình, số lượng thiết bị có thể khác nhau. Tuy nhiên, một hệ thống báo cháy cơ bản thường không thể thiếu những thiết bị quan trọng dưới đây.
Tủ trung tâm báo cháy
Tủ trung tâm báo cháy là bộ phận tiếp nhận và xử lý tín hiệu từ các thiết bị trong hệ thống.
Khi đầu báo phát hiện khói, nhiệt hoặc thiết bị kích hoạt báo cháy được tác động, tín hiệu sẽ được truyền về tủ trung tâm. Tủ xử lý thông tin và đưa ra cảnh báo để người trong công trình nhận biết sự cố.
Tùy từng hệ thống, tủ trung tâm có thể quản lý nhiều khu vực khác nhau, hiển thị vị trí hoặc khu vực đang xảy ra cảnh báo, đồng thời giám sát tình trạng hoạt động của các thiết bị.
Khi lựa chọn tủ, không nên chỉ căn cứ vào số lượng vùng hiện tại. Nếu công trình có khả năng mở rộng, cần tính đến khả năng kết nối thêm thiết bị trong tương lai.
Đầu báo khói
Đầu báo khói là một trong những thiết bị phổ biến nhất trong hệ thống báo cháy tự động.
Thiết bị có nhiệm vụ phát hiện sự xuất hiện của khói và gửi tín hiệu về tủ trung tâm. Khi được bố trí phù hợp, đầu báo khói có thể giúp phát hiện sự cố ở giai đoạn sớm trước khi đám cháy phát triển lớn.
Đầu báo khói thường được sử dụng tại văn phòng, hành lang, phòng làm việc, khu vực lưu trữ và nhiều không gian trong công trình.
Tuy nhiên, không phải vị trí nào cũng phù hợp để lắp đầu báo khói. Khu vực thường xuyên có hơi nước, bụi hoặc khói phát sinh từ hoạt động bình thường có thể gây báo giả. Vì vậy, việc lựa chọn loại đầu báo cần dựa trên môi trường thực tế.
Đầu báo nhiệt
Tại những khu vực mà đầu báo khói dễ phát sinh cảnh báo không mong muốn, đầu báo nhiệt có thể là lựa chọn phù hợp hơn tùy thiết kế.
Thiết bị phát hiện sự gia tăng nhiệt độ hoặc mức nhiệt đạt đến ngưỡng nhất định và truyền tín hiệu về tủ trung tâm.
Đầu báo nhiệt thường được cân nhắc cho các khu vực như phòng có hơi nước, khu vực có điều kiện môi trường đặc thù hoặc những nơi không phù hợp với đầu báo khói.
Điểm quan trọng là không nên sử dụng một loại đầu báo cho toàn bộ công trình chỉ để đơn giản hóa việc thi công. Mỗi khu vực cần được đánh giá dựa trên nguy cơ cháy và điều kiện môi trường.
Nút nhấn báo cháy khẩn cấp
Nút nhấn báo cháy cho phép con người chủ động kích hoạt tín hiệu báo cháy khi phát hiện đám cháy.
Ví dụ, một nhân viên nhìn thấy khói hoặc lửa nhưng đầu báo tự động chưa phát hiện thì có thể sử dụng nút nhấn để truyền tín hiệu về tủ trung tâm.
Thiết bị này cần được bố trí ở vị trí dễ nhìn, dễ tiếp cận và không bị hàng hóa, máy móc che khuất.
Trong thực tế, việc bố trí nút nhấn ở vị trí thuận tiện có ý nghĩa rất lớn vì người phát hiện cháy không cần chờ hệ thống tự động kích hoạt mới có thể phát cảnh báo.
Chuông, còi và đèn báo cháy
Phát hiện cháy là chưa đủ. Hệ thống cần có thiết bị giúp cảnh báo cho những người đang ở trong công trình.
Đây là nhiệm vụ của chuông, còi và đèn báo cháy.
Khi nhận được tín hiệu từ tủ trung tâm, các thiết bị này phát âm thanh hoặc tín hiệu ánh sáng để thông báo cho người trong khu vực biết có sự cố.
Đối với nhà xưởng, kho hàng hoặc những nơi có nhiều tiếng máy, tiếng ồn, việc bố trí thiết bị cảnh báo cần được tính toán để tín hiệu đủ khả năng thu hút sự chú ý.
Đèn báo cũng đặc biệt hữu ích tại những khu vực có người làm việc trong môi trường nhiều tiếng ồn hoặc cần cảnh báo bằng tín hiệu trực quan.
Module giám sát và module điều khiển
Trong các hệ thống báo cháy có quy mô lớn hoặc cần kết nối nhiều thiết bị, module đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và điều khiển các thiết bị liên quan.
Module giám sát có thể được sử dụng để nhận tín hiệu từ một số thiết bị hoặc hệ thống bên ngoài. Trong khi đó, module điều khiển có thể thực hiện các lệnh điều khiển theo thiết kế của hệ thống.
Tùy công trình, hệ thống báo cháy có thể được kết nối với các hệ thống kỹ thuật khác như quạt hút khói, cửa chống cháy, hệ thống chữa cháy hoặc các thiết bị liên quan.
Việc sử dụng module nào, số lượng bao nhiêu cần căn cứ vào thiết kế thực tế chứ không nên lắp đặt theo một cấu hình cố định cho mọi công trình.
Nguồn điện và ắc quy dự phòng
Một hệ thống báo cháy phải có khả năng duy trì hoạt động khi nguồn điện chính gặp sự cố. Vì vậy, nguồn điện và nguồn dự phòng là thành phần không thể bỏ qua.
Nguồn chính cung cấp điện cho tủ và các thiết bị trong điều kiện hoạt động bình thường. Khi nguồn chính bị mất, hệ thống chuyển sang nguồn dự phòng theo thiết kế.
Ắc quy dự phòng cần được kiểm tra định kỳ vì thiết bị này có thể bị suy giảm khả năng lưu điện sau thời gian dài sử dụng.
Một hệ thống có đầy đủ đầu báo nhưng nguồn cấp không ổn định vẫn có thể mất khả năng cảnh báo khi xảy ra sự cố.
Đường dây và hệ thống kết nối
Các thiết bị báo cháy phải được kết nối với nhau thông qua hệ thống dây tín hiệu, dây nguồn hoặc phương thức truyền tín hiệu phù hợp.
Đây là phần thường bị bỏ qua khi đánh giá hệ thống vì không nhìn thấy rõ như đầu báo hay tủ trung tâm. Tuy nhiên, đường dây bị đứt, chập hoặc tiếp xúc kém có thể khiến thiết bị không truyền được tín hiệu về tủ.
Trong quá trình thi công, cần bố trí đường dây phù hợp, đấu nối chắc chắn và kiểm tra hệ thống sau khi hoàn thành.
Với những công trình đã sử dụng lâu năm, tình trạng dây xuống cấp hoặc các điểm đấu nối bị ảnh hưởng cũng cần được kiểm tra khi hệ thống thường xuyên báo lỗi.
